BİR BALIK ÇOK BALIK

Home » Hassas Türler

Hassas Türler

Tüm Akdeniz havzasında yaşayan yerli 519 balıktan 400 den fazlası ülkemiz denizlerinde yaşamaktadır.

Akdeniz’deki yerli balıklardan 43 tanesi IUCN tarafından nesli tehlike altında olan balık türleri olarak belirlenmiştir. Bunlardan 15 tanesi kritik derecede tehlike altında (CR), 13 tanesi tehlike altında (EN) ve 15 tanesi hassas (VU) alt kategorisi altındadır. Bunlardan Türkiye’de olanlar; orkinos (Thunnus thynnus), orfoz (Epinephelus marginatus), bakalaryo (Merluccius merluccius), küçük kaya balığı (Pomatoschustus minutus), yeşil lapin (Labrus viridis), eşkina (Sciaena umbra), minakop (Umbrina cirrosa) ve sinarit (Dentex dentex) balık türleri (IUCN, 2012).

Projemizde konusu geçeceği üzere, kısaca bilimsel verilerle tanıtmak amacıyla, tüm Akdeniz havzasında nesli tehlike altında olan bu balıklarımıza proje web sayfamızda yer verildi.

Orkinos Thunnus thynnus

Ththy_u2 crop

Orkinos, Ton balığı olarak da bilinir, uskumrugiller (Scombridae) familyasından ThunnusEuthnnus ve Katsuwonus cinslerini oluşturan boyu 5-6 metre, ağırlığı 900 kilograma ulaşabilen göçmen balık türlerine verilen ad.

Çok hızlı yüzerler. Kendinden küçük balıkları avlar. Eti çoğunlukla konservecilikte kullanılır. Vücutları yuvarlak olup, ön kısmı büyük, arkaya doğru incelen bir yapıya sahiptir. İki dorsal yüzgeç arasında az bir mesafe vardır. 8 veya 9 adet pinnul denen yalancı yüzgeç bulunur. Bu yüzgeçler hem sırtta, hem anal yüzgecin arkasında bulunur. Vücudun üst tarafı koyu mavi veya siyah, yanlar gümüşi beyaz, karın yüzgeci arasında sarkık iki et parçası bulunur. Kuyruk yüzgecinin kenarı beyaz renklidir. 1.000.000’a yakın yumurta bırakabilirler. Mart, Haziran, Temmuz, Ağustos ayları üreme dönemleridir.

Göçmen balıklardır. Sürü halinde gezerek, kendilerinden küçük balık türleriyle beslenirler. Sardalyahamsitirsiuskumrutorikpalamutlüfer gibi balık sürülerini kovalar ve yerler. Saatte 65–70 km hızla yüzerler. Genç orkinoslar, sürü halinde torik ve palamutlarla birlikte boğazdan inerler. Üç yılda erginleşirler. Olgunlaşmış orkinoslarının ağırlığı bir tona, boyu 5-6 metreye kadar ulaşır. Orkinos avcılarının çeşitli avlanma metodları vardır. Bu balıklar özel olta iğnelerine tüy veya bitki liflerinden yapılmış suni sinekler takılarak avlanırlar. Canlı sardalya balıkları bağlanarak sabit oltalarla da orkinos avcılığı yapılır. Bu tip avlar ancak gemilerle yapılır. Orkinos tekneleri yaklaşık 20-25 metre uzunluğunda olur. Teknenin motorları güçlü ve oldukça hızlı seyretmeye müsaittir. Bu teknelerde yem olarak kullanmak için canlı sardalya havuzları ve yakalanan orkinosların muhafazası için soğuk hava depoları da bulunur. Amatör balıkçılar motorların arka güvertesinde döner bir koltuğa oturarak, kuvvetli makaralı oltalarla bir spor olarak bu güçlü balıkları avlarlar.

Orfoz   Epinephelus marginatus 

Epmar_u0 crop

Orfoz Serranidae familyasından bir balık türüdür. Vücudu yandan yassı ve ovaldir. Başı ve ağzı büyüktür. Derisi kalın olup ufak pullarla kaplıdır. 1’inci sırt yüzgeci daha yüksek olup, 2’nci sırt yüzgeci ile birleşmiştir. Kafa, sırt ve yanlarında canlı iken görülen, ölünce kaybolan yeşilimsi, sarı lekeler ve dikey bantlar bulunur. Alt tarafı daha açık renklidir. Solungaç kapakları açık ve dikenlidir. Kuyruk yüzgeci yuvarlaktır.

Orfoz hermafrodit olup, cinsel olgunluğa eriştiği zaman dişi cinsiyet organlarına sahiptir. Hayatının belirli bir dönemini dişi olarak geçirdikten sonra 18. yaşına geldiğinde dişi cinsiyet organları kaybolarak yerine erkek cinsiyet organları gelişir ve hayatının geri kalanını erkek olarak yaşar. Derinliği 100 m. kadar olan suların kaya aralarında yaşar.Büyüklüğü ortalama 60 cm’dir, maksimum 140 cm olur. Ortalama ağrlığı 15 kg. civarındadır, maksimum 60 kg olur.Yaşadığı her yılda bir kilo alır ve 60 yıl yaşar. Orfoz demersal yani tipik bir dip balığı ve yuvası civarından ayrılmayan, bulunduğu bölge ve  enleme bağlı olarak geç büyüyen ve geç üreyen bir balık. Akdeniz havzasında (Karadeniz ve Marmara hariç) ve bitişik Atlas Okyanusu doğu kıyılarında dağılım gösterir. Ekonomik değeri en yüksek ve nispeten az çıkan türlerden biri dolayısı ile talebi de çok yüksek. En yaygın avlanma yöntemi büyük oranda paragat ve zıpkın. Haliyle kıyı balıkçıları, paragatçılar ve zıpkıncılara bu türü korumak için önemli görev düştüğü düşünülmektedir. Değişik ölçeklerde doğrudan balık türleri veya genel anlamda denizel biyolojik çeşitlilik üzerine yapılan saha çalışmalarında türün genel olarak azalmaya yüz tuttuğu ve koruma önlemleri alınmaz ve denetleme etkin hale getirilmez ise türün durumunun daha olumsuz bir konuma geleceği düşünülmektedir. IUCN kırmızı liste uzmanlar grubuna göre Akdeniz’de nesli (EN) kategorisinde tehlike altında. Fransa’da tam koruma altında ve avlanma izni yok. İspanya’da ise deniz korunan alanlarda koruma altında. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkilileri hala ticari olarak yaygın şekilde restoranlara satılan zıpkınlı orfozları satışa çıkan tezgah balıklarını yerinde denetleyerek türün yasadışı pazarlanmasında ciddi caydırıcılık etkisi yaratabilir. Denizde yapılacak denetlemeden daha etkin ve az maliyetli olduğundan konudan sorumlu kurum olan GTH Bakanlığına karada denetlemelerin artırılması konusunda öneriler getirilmiştir.

Kaynakça:

IUCN Red List. 2012. Overview of the Conservation Status of the marine Fishes of the Mediterranean Sea. June 2012.

Balık çizimleri : FAO / http://www.fishbase.org

SB logolu banner

SAB logolu banner

Advertisements

1 Comment

  1. Johannesburg says:

    Tag markup allows you to apply logic to your template.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: